Gutenberg’in hayal kırıklığı

ASIL adı ‘Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg’… Ona kısaca Gutenberg deniyor… Kime sorsanız tereddütsüz ‘matbaanın mucidi’ der, ama ondan çok önce Sümerler’de, Çin’de, Mısır’da matbaanın varlığı biliniyor. Ona mevcut matbaayı ‘hareketli harflerle geliştirip Avrupa’ya tanıttı’ demek daha doğru olur belki… Matbaacılık diliyle tipo baskının babası sayılabilir belki… Gutenberg’in asıl mesleği değerli taş, maden işlemeciliği, yani sanatkar, eli yatkın… Bu yüzden o zamana kadar Avrupa’da elle yazılarak sınırlı sayıda çoğaltılabilen sayfaların seri üretim fikrine tutkuyla bağlanmış…

1400’de Almanya’nın Mainz kentinde doğmuş, 1468’de yine Mainz’de ölmüş. Almanya’nın Ren Nehri kıyısındaki Mainz kenti şarabı, katedrali ve Johannes Gutenberg’i ile ünlü… Müzesi var… Heykelini dikmişler… Parası olmadığı için önce kuzeninden 150 Gulden, sonra da Mainzli kuyumcu Hans Fust’tan faizle 2000 Gulden borç alıp matbaayı kurmuş…

Büyük paraymış… Bu parayla on ev alınabilirmiş… 42 satırlı İncil’den 150 adet basmış… Her birine 200 Gulden fiyat koymuş… Birer ev parası yani… Yıl 1453’tür… İstanbul’un zaptı Avrupa’da dengeleri değiştirmiş… Herkes kendi derdine düşmüş… İncillere alıcı çıkmamış… Kuyumcu Fust’a borcunu ödeyemeyince matbaayı ona bırakıp Frankfurt’a taşınmış…

Frankfurt’a giden Gutenberg orada başka bir finansör bulup daha basit bir matbaa kurmuş… Bu arada Papa Calixtus III. ‘1456’da yola çıkacak’ diye yeni bir Haçlı Seferi için taraftar ve para toplamak için harekete geçmiş… Halka günahlarının affedilmesine karşılık senet satışı başlamış… Senete verilen para kadar günah affedilecekmiş güya… Kilise bu parayla Türklere karşı yeni haçlı seferinin finansmanını yapacakmış…

Gutenberg Frankfurt’ta hemen bu 31 satırlı ‘günah af senetleri’ni basmaya başlamış… İlkbahar 1455’ten itibaren ‘Türktakvimi’ (Türkenkalender) adıyla Türklerden haber veren bir yayını da başlamış basmaya… Haçlı seferinin 1 Mayıs 1456’da başlayacağını açıklayan 15 Mayıs 1455 tarihli Papalık duyurusunun Almanca tercümesini de baskıya ilave etmiş…

Ama acele ile yüksek miktarda basılan bu işler harf hatalarına ilaveten basit matbaada çok kötü basılmış… Yeterli ilgi görmeyince Gutenberg yine para kazanamamış… Matbaayı finansöre bırakıp Mainz’e dönmüş… Mainz Kardinali’nin yardımıyla yaşayıp Şubat 1468’de ölmüş… Orada Franziskaner Kilisesi’ne gömülmüş…

Yaşamını kısaca özetlediğim Gutenberg hakkında bu bilgiler geçen hafta Frankfurt’ta bir sahafta bulduğum bir kitaptan… Frankfurtlu Alman tarihçi Fried Lübbeke, 1948’de yayınladığı ‘Frankfurt’ta 500 yıllık baskı tarihi’ isimli kitabında yazmış… 462 sayfalık kitapta Gutenberg’e çok geniş yer ayırıp anlatmış… Hem arşivleri incelemiş, hem de bilhassa Gutenberg’i yazan daha önceki tarihçi Gustav Mori’den yararlanmış…

Gutenberg ile ilgili bölümün sonunda şöyle diyor… ‘1456’da planlanan Haçlı Seferi’nin yapılmayışı Gutenberg’in sonu oldu’ diyor… Yani İncil’den umduğunu bulamamış… Papa’ya güvenip bir nevi varını yoğunu Türkler’e karşı yayınlara bağlayan Gutenberg’in bu düşüncesi heyecanla başladığı yolda onu bitirmiş anlaşılan… Ne diyelim, kendi etmiş, kendi bulmuş… Ama matbaacılığın önünü açmış… Hakkını da teslim edelim…

NOT : Frankfurt’un tarihi meydanlarından Rossmarkt’ta da Gutenberg anıtı var. Anıtta, Gutenberg ile ona borç veren Fust ile Mainz’deki ilk matbaada ustabaşı olan Peter Schöffer üçlüsü var… Fust ve Schöffer, Gutenberg’den sonra matbaacılığa, yayıncılığa devam ettikleri için anıtta yer almış…

Halit ÇELİKBUDAK
hcelikbudak@gmail.com

 

               

 

©  InterAjans/Haberlerin tüm hakları İnterAjans’a aittir, izinsiz kullanılamaz.

 

Paylaş

© 2001-2017 InterAjans.nl • Her hakkı saklıdır.

Back To Top
Inter Ajans
error: Üzgünüz, içerik telif hakları nedeni ile korunmaktadır.