Selamün Yavuz yazdı: Her yer ‘Jurassic Park’

BÜTÜN dünya dinozorun ne olduğunu 1993 yılında gösterime giren ‘Jurassic Park’ filmiyle tanıdı.

Eski Yunanca’da “Deinos” (korkunç) ve “saurus” (kertenkele) sözcüklerinin birleşmesinden meydana gelen dinozor sözcüğünün anlamı ‘Korkunç kertenkele’dir. Bu da geçmişte bilim adamlarının dinozorları bir cins kertenkele sanmalarından kaynaklanıyor.

Türkçe’de yaygın ‘dinazor’ olarak yazılır, ancak bu yanlıştır. Dinozorlar yeryüzünde ilk kez 230-225 milyon yıl önce göründüler. Yaklaşık 150 milyon yıl boyunca dünya hayatına egemen oldukları tahmin ediliyor. 65 milyon yıl önce ise çok sayıda dinozor türünün nesli tükendi. Dinozorların neden yok olduğu sorusunun yanıtı yıllarca araştırıldı.

***

Dünyada 850 civarında dinozor türü yaşadığı tahmin ediliyor; bunların büyüklükleri ve ağırlıkları arasında büyük farklar var. Örneğin en büyükleri ‘Apatosaurus30 ton ağırlık ve 21 metre uzunluğa ulaşabilirken ‘Compsognathus gibileri de yaklaşık 5,5 kilo ağırlık ve 60 santimetre boyla son derece küçüktü.

Dinozorların milyonlarca yıl dünyaya hakim olabilmelerinin sebebi, her türünün kendine göre savunma sistemini oluşturmaları ve geliştirmeleri idi. Özel derileri sayesinde zor koşullara karşı koyabildiklerinden uzun yaşadıkları ve zamanın en güçlü hayvanı oldukları bilinmektedir.

Örneğin ‘Ttrıceratops türü, başında üç boynuz taşırken, ‘Ankylosaurus’ çıkıntılı kemiklerle korunuyor, kuyruğunda sivri dikenler bulunan ‘Stegosaurus ise yanına düşman yaklaştırmıyordu.

Bazı kısa bacaklı dinozorlar da vardı. Bunlardan ‘Deinonychusve ‘akrabası’ ‘Oviraptor´ gibi dinozorlar süratli ve yırtıcı olabildikleri gibi, ‘Ceratosaurus´ türü küçük ayakları olmasına rağmen çok öldürücüydü.

‘Carnotaurustürü ise boynuzlu, çok görülmeyen türlerdendi.

Dinozorların yumurtaları oldukça kalın kabukluydu. Bu kalın kabuk içerisindeki yavruyu koruyor ve içindeki özel bağ sayesinde yavru dinozor güven içinde büyüyordu.

***

Dinozorların yok oluşunu açıklamaya çalışan teorilerden en popüler olanı, dinozor yumurtalarının, dinozor döneminin ilk yarısında ortaya çıkan küçük memeliler tarafından yendiğini iddia ediyordu. Dinozorlar, bu memelilerle başa çıkamamışlardı. Çünkü sıcakkanlı olan bu hayvanlar çok hızlı hareket ediyor ve rahatlıkla saklanabiliyorlardı.

Bilim adamlarının sahip oldukları diğer bir görüş ise dinozorların sonunun 65 milyon yıl önce yaklaşık 10 km çapında bir göktaşının Dünya’ya Meksika civarlarında çarpmasıyla gerçekleştiğini açıklar.

Bir başka kurama göre, dinozorların aptal ve kolay uyum sağlayamayan yaratıklar olduğu şeklinde. Bu teoriye göre, dinozorlar git gide büyüyerek çevreye ayak uyduramayan yaratıklar haline gelmişler, gövdeleri büyürken beyinlerinin küçük kalması, onların uyum güçlüğü çekmelerine yol açmıştı. Örneğin, 30 tonluk bir ‘Brontosaurus’un beyni sadece 226,5 gram çekiyordu.

***

 

Günümüzde ‘dinozor’ sözcüğü daha çok mecazi anlamda kullanılıyor;  bu anlamda, gelişmelere ayak uyduramamış, çağın gerisinde kalmış veya mevcut durumu korumak isteyen kimse demek. Özellikle siyasi, bürokrat ve yönetici kadrolar için kullanılır.

Mecazi anlamdaki dinozorlar da gelişmelere ayak uyduramamış ve çağın gerisinde kalmış olsalar dahi mevcut durumu korumak için kendilerine göre savunma sistemi oluşturmuşlardır.

Mesela, büyükelçi, başkonsolos gibi diplomatlarla çok sık tokalaşan bir dinozor, diplomatlığın ‘bulaşıcı’ bir meziyet olduğunu sanır ve zaman zaman da kendisini diplomat olarak göstermekte, yaptığı işlerin ‘diplomatik başarı’ olduğunu anlatmakta bir beis görmez.

Bazı dinozorlar, hep eskiden yaptıkları hizmetleri gündeme getirerek statükolarını koruma yarışı içindedirler.

Eğer dinozorlar yazar- çizer takımındansa, özellikle yaş 70’i geçtikten sonra ‘yeni yetmelerin’ hiçbir şeyini beğenmezler; Türkçe bir deyim olan ‘Eline kalem alan yazıyor’ yerine, çağa ayak uydurdukları izlenimini vermek için ‘önünde tuş gördü yazmaya başladı’ şeklinde Türkçeye yeni bir deyim kazandırma çabası içerisinde olurlar.

Hele bazıları vardır ki, ‘Beni istediler, ama ben onları beğenmedim, ‘cııkkkk’ dedim’ şeklinde kendi egolarını nasıl tatmin ettiklerini yine kendileri ifşa ederler.

***

Haa… Bu dinozorların geçmişteki çalışmalarına da saygı duyuyoruz. O başka şey. Ama yukarıdaki özelliklerden dolayı onlar için her yer ‘Jurassic Park’.

 

Elektronik posta: syavuz@kpnmail.nl
Twitter: @SYavuzTR
Facebook: www.facebook.com/selamunyavuz

 

© InterAjans – Haberlerin tüm hakları İnterAjans’a aittir, izinsiz kullanılamaz.     

 

 

 

Paylaş

© 2001-2021 InterAjans.nl • Her hakkı saklıdır.

Back To Top
Inter Ajans